üretimhatası

Antonio Stradivari
Dünyaca ünlü Stradivarius kemanlarının yaratıcısı Antonio Stradivari 1644 yılında İtalya’da doğdu ve 1737 yılında ölümüne dek Cremona’daki kemancı dükkanında çalışmaya devam etti.
1700’lü ve 1800’lü yıllarda Cremona’daki keman üreticisi 3 büyük aileden biri Stradivari’ydi. Antonio Stradivari öldükten sonra oğulları babalarının mesleğini devam ettirdiler. Kendi imzasını taşıyan ilk kemanı 1666 yılında yapan Stradivari yalnızca keman değil gitar, viyola, viyolonsel, harp gibi telli çalgılar da üretiyordu. Yaşamı boyunca yaptığı çalgıların sayısının 1100’ü geçtiği söyleniyor. Bunların 512 tanesi keman olmak üzere 650 tanesi günümüze dek korunmuştur. Stradivari’nin kemanları kemancısının elinde adeta canlanarak ondan önce hiçbirinin çıkaramadığı muhteşem bir ses çıkarıyordu. Her Stradivarius tümüyle el yapımıydı. Tahta seçiminden verniğin kalitesine dek her aşamada büyük bir özenle çalışılıyordu. Stradivari’nin keman yapımında kullandığı vernik hakkında değişik söylentiler var. Reçine, terebentin yağı ve etil alkolden birini kullanmış olma olasılığı yüksek. Bunlara başka bir madde ekleyip eklemediği bilinmiyor, Stradivariusların gizemi de buradan kaynaklanıyor.
Stradivari kemanları bugün de dünyada en çok aranan müzik aletlerinden biri. Peki Stradivarius’un gizi, günümüzde üretilen kemanlardan onu ayıran özellik nedir? Modern kemanlar bu büyük İtalyan çalgısının kalitesine yetişebilir mi? Bilim adamları, keman üreticileri ve kemancılar arasında 100 yılı aşkın süredir devam eden hararetli tartışmalar sonunda bu sorulara henüz kesin yanıtlar verilemedi, fakat çabalar devam ediyor. Antonio Stradivari’nin kemanlarını yaparken kullandığı ağaçtan kemana sürülen verniğe dek herşeyi inceleyen uzmanlar Stradivarius’un sesindeki parlaklık ve yumuşaklığın gizini halen çözemedi.
Konuyla ilgili olarak geniş çapta yapılan bir araştırma var. Teksas A & M Üniversitesi’nde görevli 66 yaşındaki biyokimyager Dr. Joseph Nagyvary, Stradivarius kemanının sesinin gizini çözdüğünü söylüyor. Kendisi de keman üreten Nagyvary, Stradivarius kemanlarının ününün Stradivari’nin sıradışı yeteneğinden değil, kemanın tahtaları için kullanılan maddelerin özelliklerinden kaynaklandığını; yıllar süren araştırmalardan sonra bu maddelerin boraks içerdiğini, boraksın milyon dolarlara satılan Stradivarius’un ününün asıl nedeni olduğunu belirtmiş. Bir konserde hem bir Stradivarius, hem de Nagyvary kemanı çalan bir kemancı, Nagyvary’nin gerçek Stradivarius’a en çok benzeyen keman olduğunu söylemiş.
17 ve 18 yüzyıl büyük İtalyan ustalarının kemanları model alınarak 19’uncu yüzyılda Stradivari etiketi taşıyan binlerce keman yapıldı. Bu yüzden bir kemanda Stradivari adını görmeniz o kemanın gerçek bir Stradivari olduğu anlamına gelmiyor. 1957’ye dek kemanlar, aynen orijinalleri gibi etiketleniyordu. Bu tarihten sonra etikete “kopyasıdır” eklendi. Genellikle kullanılan etikette, gerçek de sahte de olsa, şu Latin ifade bulunuyor: Antonius Stradivarius Cremonensis Faciebat Anno (tarih). Bu ifade, üretici Antonio Stradivari’yi, Cremona’yı ve kemanın hangi yıl yapıldığını belirtiyor. Tarih genellikle el yazısı ile yazılıyor. Yaklaşık 300 yıllık gerçek Stradivarius kemanları hiç umulmadık yerlerde karşısına çıkıyor insanların. 1908 yılında ünlü bir Belçikalı kemancı Eugene Ysaye Rusya’da St. Petersburg’da konser turnesindeydi. Yanında 4 Stradivarius kemanı vardı. Kemanlardan biri otel odasından çalındı ve bulunamadı. 1951 yılında Kore Savaşı’nda bir asker, terk edilmiş bir çiftlik evinin duvarına saklanmış bir keman buldu. Araştırmalar sonucu kemanın gerçek bir Stradivarius olduğu anlaşıldı.
Bir kemanın gerçek olup olmadığına dizaynı incelenerek, tahtasının ve verniğinin özelliğine bakılarak karar verilebilir. Bu uzmanlık yüzlerce, hatta binlerce kemanın incelenmesinden sonra kazanılır. Yani deneyimli bir çift göz her zaman en iyi başvuru kaynağıdır. Stradivarius olsun olmasın her kemanın onu ötekilerden ayıran bir sesi vardır. Bir müzisyenin Domingo ve Pavarotti’yi aynı aryayı söylerken ayırt edebileceği gibi, yetenekli bir kemancı da Stradivari ya da Guarneri kemanlarının seslerini ayırt edebilir.

__________________